Fagráðstefna skógræktar 2026 – skógurinn, fólkið og framtíðin 

Dagana 18. og 19. mars kom skógarfólk víða að af landinu saman á fagráðstefnu skógræktar, sem haldin er í samstarfi Lands og skógar, Landbúnaðarháskóla Íslands, Skógræktarfélags Íslands, Skógfræðingafélags Íslands og Bændasamtaka Íslands. Ráðstefnan hefur um árabil verið mikilvægur samkomustaður þeirra sem starfa að skógrækt, rannsóknum, ráðgjöf, landnýtingu og uppbyggingu í greininni. En hún er ekki síður vettvangur fyrir samtal, tengsl og sameiginlega sýn. 

Það var einmitt sú tilfinning sem sat eftir að ráðstefnu lokinni: að skógargeirinn á Íslandi sé ekki aðeins að byggjast upp á þekkingu og fagmennsku, heldur líka á fólki sem vill leggja sitt af mörkum, miðla reynslu og læra hvert af öðru. 

Yfirskrift fyrri dagsins, „lífið í skóginum“, náði vel utan um það sem ráðstefnan stóð fyrir. Skógur er nefnilega miklu meira en tré. Hann er vistkerfi, búsvæði, auðlind, skjól, rannsóknarefni og hluti af samfélagi okkar. Hann tengist loftslagsmálum, líffræðilegri fjölbreytni, landnýtingu, útivist og ekki síst mannlífi. Dagskráin endurspeglaði þetta vel og sýndi með skýrum hætti hversu víðtæk og margbrotin skógrækt er orðin. 

Erindi Oliviu Murray frá Skotlandi setti góðan tón fyrir ráðstefnuna. Þar kom fram að þegar nýir skógar eru skipulagðir og byggðir upp skiptir ekki aðeins máli hvað er gert, heldur líka hvernig talað er um verkefnin og hvernig fólk er fengið með í samtalið. Þetta er mikilvæg áminning. Skógrækt verður ekki þróuð í tómarúmi. Hún þarf að byggjast á trausti, samráði og skilningi á samfélaginu sem hún er hluti af. 

Þessi mannlegi og samfélagslegi þáttur var áberandi víða í dagskránni. Umræður um gæðaviðmið við val á landi til skógræktar, nýjan staðal um sjálfbæra skógrækt og ábyrgð í tegundavali sýndu að fagið er að styrkjast og þroskast. Það er verið að setja skýrari ramma, skerpa á vinnubrögðum og byggja upp meiri festu. Slík þróun skiptir miklu máli, bæði fyrir greinina sjálfa og fyrir traustið sem hún þarf að njóta í samfélaginu. 

Sérstaklega var áhugavert að fylgjast með kynningum á Skógvist II, þar sem verið er að rannsaka áhrif skógræktar á líffræðilega fjölbreytni og jarðveg með því að endurmæla sömu rannsóknareiti og voru skoðaðir fyrir um tuttugu árum. Þar sá maður hvað þekkingarsköpunin er orðin mikilvægur hluti af skógræktinni. Við erum ekki lengur aðeins að planta og vona það besta; við erum að rannsaka, bera saman, læra og byggja ákvarðanir á gögnum og reynslu. 

Það vakti líka athygli hversu heildstæð mynd af skóginum kom fram í þessum erindum. Fjallað var um jarðveginn, kolefnið, örverurnar, gróðurinn og breytingarnar sem verða með aldri skóga. Þetta minnti okkur á að skógur er lifandi samfélag fjölmargra þátta, bæði ofan jarðar og neðan. Þessi sýn er mikilvæg ef við ætlum að byggja upp skógrækt til framtíðar af ábyrgð og með virðingu fyrir náttúrunni. 

Að loknum fyrirlestrum fyrri dags var haldið í vettvangsferð upp í Gunnarsholt. Þar gafst þátttakendum tækifæri til að sjá skógræktina „í verki“ og tengja fræðin við raunverulegar aðstæður. Gengið var um asparreit þar sem fram fara áhugaverðar rannsóknir á áhrifum áburðargjafar og grisjunar, og var mjög fróðlegt að sjá hvernig mismunandi meðferðir skila sér í vexti og þróun trjánna. 

Í ferðinni var einnig farið í létta keppni í uppkvistun trjáa, sem vakti bæði kátínu og keppnisskap meðal þátttakenda. Slíkar stundir minna á að fagið snýst ekki síður um verklega kunnáttu en fræði. Í Gunnarsholti voru jafnframt sýndar vélar og búnaður til nýtingar við grisjun, sem undirstrikaði tæknilega þróun greinarinnar. 

Deginum lauk svo með notalegri samveru þar sem kveikt var upp í íslenskum við, boðið upp á léttar veitingar, tónlist og kalda drykki. Þar myndaðist hlýlegt andrúmsloft þar sem fólk gaf sér tíma til að spjalla, kynnast og styrkja tengsl. Slíkar stundir eru ómetanlegar  þar verða til tengingar sem skila sér síðar í samstarfi, skilningi og framþróun í greininni. 

Seinni dagurinn sýndi svo að skógargeirinn snertir í raun alla anga samfélagsins. Þar var fjallað um fjármögnun verkefna, markaðsaðstæður, gróðureldahættu, viðarnotkun, landnám trjágróðurs, skóga í jaðri þéttbýlis og endurheimt vistkerfa. Þessi fjölbreytni er í sjálfu sér merki um styrk. Hún sýnir að skógrækt er ekki þröng sérgrein heldur hluti af stærra samhengi þar sem mætast náttúra, atvinnulíf, skipulag, byggðamál og lífsgæði fólks. 

Fyrir okkur sem tengjumst skógrækt er slíkur vettvangur sérstaklega mikilvægur. Þar hittist fólk úr ólíkum áttum en með sameiginlegan áhuga á landinu, gróðrinum og framtíðinni. Þar verða til samtöl sem skipta máli, ný tengsl og oft ný sýn á það sem við erum að fást við í daglegu starfi. Það er ekki sjálfgefið að hafa slíkan vettvang, og þess vegna er mikilvægt að halda vel utan um hann. 

Kannski var það einmitt það sem stóð mest upp úr eftir þessa ráðstefnu: að skógrækt á Íslandi er á góðri leið, en framtíð hennar ræðst ekki aðeins af plöntufjölda, vaxtartölum eða áætlunum á blaði. Hún ræðst líka af því hvort okkur tekst að vinna saman, hlusta hvert á annað, miðla þekkingu og byggja upp grein sem er bæði faglega sterk og samfélagslega tengd. 

Fagráðstefna skógræktar 2026 minnti okkur á þetta. Hún var ekki aðeins samkoma um tré og skóga, heldur líka um fólk, ábyrgð og framtíðarsýn. Kannski er það akkúrat þar sem stærsti styrkur skógræktarinnar liggur: í samspili lands, náttúru og mannlífs.