01. febrúar 2016

Yfirlýsing frá samninganefnd bænda vegna stöðu viðræðna um búvörusamninga

Viðræður á milli fulltrúa bænda og stjórnvalda vegna nýrra búvörusamninga hafa staðið yfir um nokkurra mánaða skeið. Samningagerð er nú langt komin en henni er þó ekki lokið. Samninganefndin mun á næstu dögum leggja allt kapp á að klára samningana svo hægt sé hefja kynningu á þeim í heild meðal bænda.

Miklu skiptir að ljúka nú samningum svo bændur geti skoðað þá í heild og mótað afstöðu sína til þeirra á þeim forsendum. Eftir kynningu munu bændur greiða atkvæði um nýja búvörusamninga.

Umræða um samningana hefur eðlilega byggst á því sem kynnt var í lok nóvember á bændafundum. Talsverðar breytingar hafa orðið síðan þá og tillit tekið til ýmissa gagnlegra athugasemda frá bændum.

Hér á eftir er í stuttu máli gerð grein fyrir því hvar samningagerð um búvörusamninga er stödd þann 1. febrúar 2016.

Nokkur helstu atriði búvörusamninga

· 10 ára samningstími vegna þess að breytingar eru miklar.
· Viðbótarfjármagn fæst inn í samningana, alls 700 m. kr. á ári að meðaltali ef miðað er við 10 ára tímabil. Fjárhæðin verður hærri fyrstu árin en lækkar á seinni hluta tímabilsins.
· Gerður verður öflugur rammasamningur fyrir landbúnaðinn í heild sem kemur í stað búnaðarlagasamnings. Aukinn stuðningur við jarðrækt og lífræna ræktun. Þróunarfé og nýliðunarstuðningur verður í rammasamningi.
· Greiðslumark sem gengur kaupum og sölum hverfur á samningstímanum.
· Kvótakerfi í mjólk verður lagt niður um miðjan samninginn – eitt verð fyrir afurðir eins og í sauðfénu.
· Þak á stuðningi við einstaka framleiðendur í nautgripa- og sauðfjárrækt. Enginn framleiðandi fær meira en ákveðið hlutfall af samningnum (unnið út frá 0,7% í nautgriparækt).
· Búrekstur verður að ná ákveðinni lágmarksstærð til þess að eiga rétt á stuðningi.
· Garðyrkjusamningur verður með svipuðu sniði og fyrri samningur. Niðurgreiðslur vegna raforku verða færðar inn í samningstexta.
· Fjárfestingastuðningur verður veittur til að mæta breyttum kröfum um aðbúnað búfjár í nautgripa- og sauðfjárrækt. Einnig sérstök aðstoð vegna svínaræktar.
· Stuðningur til nautakjötsframleiðslu verður í nýjum samningi.
· Nýtt verkefni um aukið virði sauðfjárafurða til að sækja fram erlendis og til eflingar markaðsfærslu gagnvart ferðamönnum.

Af hverju þessi leið?

· Stuðningur nýtist starfandi bændum en rennur ekki til þeirra sem eru hættir eða til fjármálastofnana.
· Greiðslumarkskaup hafa kostað kúabændur 28 milljarða síðastliðna tvo áratugi. Fjármagnskostnaður er ekki meðtalinn.
· Ekki er auðvelt að leggja mat á kostnað við greiðslumarksviðskipti sauðfjárbænda með sambærilegum hætti. Verð í viðskiptum með greiðslumark sauðfjár er ekki skráð.
· Kostnaði við greiðslumarkskaup er létt af bændum. Það þýðir auðveldari nýliðun og aukin samkeppnishæfni.
· Markmiðið er að gera samninga sem byggja upp traustan landbúnað til framtíðar. 

Brugðist var við athugasemdum með því að bæta við varnöglum

· Endurskoðanir árin 2019 og 2023. Mat lagt á árangur samningsins með hliðsjón af markmiðum hans. Ákvarðanir um endurskoðun teknar með hliðsjón af því mati.
· Hæg innleiðing fyrri hluta samningstíma. Kvótakerfi í mjólkinni leggst ekki af fyrr en í fyrsta lagi eftir 5 ár.
· Heimilt verður að færa allt að 20% fjármuna milli verkefna innan samninganna til að breyta áherslum ef þörf krefur.
· Ríkið býður innlausn á greiðslumarki í mjólk fyrir þá sem vilja hætta. Þeir geta fengið núvirt andvirði beingreiðslna greitt í einu lagi.
· Nýtt verkefni um framleiðslujafnvægi í mjólk. Hægt að nýta til að búa til hvata til framleiðslustýringar til dæmis til eflingar á markaðsfærslu nautgripaafurða, sérstakra uppbóta fyrir slátrun kálfa og kúa, tilfærslu í aðra framleiðslu á kúabúum, eða tímabundnar býlisgreiðslur óháðar framleiðslu.
· Nýtt verkefni um býlisgreiðslur í sauðfjárrækt. Almennur stuðningur við sauðfjárbú eftir stærðarflokkum frá 100-800 vetrarfóðruðum kindum.
· Samið verður um rauð strik í nautgripa- og sauðfjárrækt til að skapa enn frekari möguleika til að grípa til aðgerða ef þróun greinanna verður neikvæð.
· Ef mjólkurverð lækkar um 15% eða meira fram að fyrri endurskoðun verður ákvörðun um afnám kvótakerfisins endurskoðuð.
· Í sauðfjárrækt eru sett rauð strik ef ekki tekst að auka verðmæti afurða um 7,5% að raunvirði fram að fyrri endurskoðun. Þá verður afnám beingreiðslna endurskoðað.

F.h. samninganefndar bænda,
Sindri Sigurgeirsson, formaður Bændasamtaka Íslands.