31. október 2013

Bændur vilja standa vörð um sjálfstæði landbúnaðarháskólanna

Í leiðara Bændablaðsins skrifar Sindri Sigurgeirsson um málefni landbúnaðarháskólanna og mögulega sameiningu LbhÍ við Háskóla Íslands. Leiðarinn er birtur hér í heild sinni:

Bændur vilja standa vörð um sjálfstæði landbúnaðarháskólanna
Hér framar í blaðinu er fjallað um hugmyndir sem berast úr stjórnkerfinu um sameiningu Landbúnaðarháskólans á Hvanneyri við Háskóla Íslands.

Landbúnaðarháskóli Íslands og Háskólinn á Hólum eru gríðarlega mikilvægar stofnanir fyrir íslenskan landbúnað. Skólarnir hafa útskrifað fólk sem er stór hluti bændastéttarinnar og stundar landbúnað vítt og breytt um landið. Vísindamenn þessara stofnana hafa með rannsóknum sínum lagt grunninn að framþróun landbúnaðar um áratugaskeið.
Í ljósi þessa mikilvægis þarf því ekki að koma neinum á óvart að Búnaðarþing 2013 ályktaði með skýrum hætti um mikilvægi þessara menntastofnana. Í ályktun þingsins segir:

„Tryggja þarf sjálfstæði og rekstrargrundvöll Landbúnaðarháskóla Íslands og Háskólans á Hólum. Mikilvægt er fyrir íslenskan landbúnað og þróun hans að í landinu séu öflugir skólar sem sinna endurmenntun bænda, starfsmenntanámi, háskólanámi og hafi rannsóknarskyldu í landbúnaði á Íslandi. Með nýrri Ráðgjafarmiðstöð landbúnaðarins er m.a. horft til LbhÍ varðandi endurmenntun ráðunauta og annarra starfsmanna í leiðbeiningaþjónustu. Öflugir landbúnaðar­háskólar eru mikilvægur hlekkur í framþróun og framtíð íslensks landbúnaðar. Standa þarf vörð um sjálfstæði landbúnaðarháskólanna og ástæða er til að óttast að ef yfirstjórn þeirra færist til Reykjavíkur, fjari fljótlega undan skólum staðsettum á landsbyggðinni. Tryggja þarf að landbúnaðarháskólarnir fái það fjármagn sem þeim ber og að tekið verði tillit til þess að um frekar litla skóla á landsbyggðinni sé að ræða, því passi hugsanlega ekki mælieiningar miðaðar við stærstu háskóla landsins.“

Ljóst er á þessari ályktun að íslenskir bændur bera traust til háskólanna á Hvanneyri og á Hólum og ætla þeim stórt hlutverk í eflingu matvælaframleiðslu á Íslandi.

Skortir á að sameining Rala og Landbúnaðarháskólans verði fullnustuð
Á undanförnum árum hefur skort verulega á að ákvarðanir er vörðuðu sameiningu Rannsóknastofnunar landbúnaðarins (Rala) og Landbúnaðarháskólans væru fullnustaðar. Stjórnendur LbhÍ hafa ítrekað lagt fram hugmyndir um að stíga það skref til fulls að sameina starfsemi skólans og selja eignir til þess að styrkja rekstargrundvöll og efla faglegt starf. Hins vegar hefur alltaf skort pólitískan kjark til að hrinda þeim hugmyndum í framkvæmd.

Enginn fjárhagslegur ávinningur
Nú þegar Illugi Gunnarsson hefur tekið við búsforráðum í menntamálaráðuneytinu kveður við nýjan tón. Þaðan berast þær fregnir að sameina eigi Landbúnaðarháskólann á Hvanneyri og Háskóla Íslands. Þá er eðlilegt að spyrja sig: Hafa menn velt fyrir sér þeirri staðreynd að fjárhagslegur ávinningur af slíkri sameiningu er enginn, heldur þvert á móti árleg kostnaðaraukning? Starfsmenntanámið, lykill nýliðunar í landbúnaði, er skilið eftir munaðarlaust. Það er látið liggja milli hluta að aðgerðin veikir landbúnað og byggðir. Sérhæfð störf flytjast í ofbeitta Vatnsmýrina sem nú þegar er fullsetin af flugumferð, ferðamönnum og háskólastarfi. Réttlætingin, ef einhver er, felst í auknu akademísku vægi skólans.

Sú var tíðin að menn héldu því fram að Íslendingar ætu bækur. Sú skáldlega líking, sem mörgum þótti niðurlægjandi, var sennilega sett fram til að ögra. Nú, fimmtán árum eftir andlát nóbelsskáldsins, virðist þessi skoðun aftur skjóta rótum þótt með öðrum hætti sé. Auðvitað vill enginn vega að akademísku frelsi eða gera lítið úr metnaðarfullu alþjóðlegu háskólanámi en huga þarf að fjölbreytileika og fleiri sjónarmiðum.

Sjálfstæði bændaskóla er engin tilviljun
Bækur eru ákaflega slappt fóður en menntun, bókleg og verkleg, er hins vegar mikilvæg landbúnaði eins og öðrum framleiðslugreinum. Það er engin tilviljun að Búnaðarþing 2013 lagði áherslu á sjálfstæði bændaskólanna, eins og okkur er tamt að kalla þá. Það er því umhugsunarefni af hverju stjórnvöld vega að sjálfstæði skólanna á sama tíma og yfirlýst stefna þeirra er efling landbúnaðar og aukning innlendrar matvælaframleiðslu.

Bændur vilja gjarnan framþróun en eins og þegar líffé er valið til ásetnings þarf fyrst að horfa á staðreyndir, mældar í viðeigandi mælikvörðum. Síðan þarf greiningar á staðreyndum en síðast er ásetningur valinn á grundvelli þeirra. Við köllum eftir þessu.

Bændur hafa tjáð sig með skýrum hætti um bændaskólana í ályktun á Búnaðarþingi 2013, sem send var mennta- og menningarmálaráðuneytinu á vordögum. Hyggst menntamálaráðherra bregðast við þeirri ályktun með því að ganga í þveröfuga átt, þvert á vilja og án samráðs við atvinnugreinina? Fyrir hverja er það gert? Er hægt að þróa öflugt landbúnaðarnám við þær aðstæður?

Bændasamtökin eru reiðubúin að vinna með stjórnvöldum að þróun landbúnaðarháskólanna ef eftir því er leitað, en fyrirliggjandi tillögur eru því miður ekki heillavænlegar fyrir menntun í greininni.
/SSS