Handverk sbr. hugmyndalista

Það halda sumir að það að prjóna eða halda á málningarpennsli sé það eina sem þurfi til að hefja hand-verksrekstur. Þetta er náttúrulega veruleg einföldun því ef fólk vill hefja alvöru handverksrekstur þarf bæði að leggja áherslu á reksturinn og á handverkskunnáttuna.

En þannig er jú lífið, ekkert er eins einfalt og það sýnist. Það má vel vera að maður búi yfir hæfi-leikanum til að búa til frábært handverk en það að hefja árangurríkt fyrirtæki kallar á miklu fleira. Líklega mætti skilja á milli þeirra sem fást við handverk vegna ánægjunnar og aukateknanna og svo hinna sem hefjast handa með þann ásetning að þeir ætli að græða á þessu og verði því að gera hlutina rétt. Það hefur fullyrt af fróðum aðilum að fólk með ákveðin markmið, sé það fólk sem nær árangri hér í heimi.

Fyrir þá sem hyggjast taka til hendinni á þessum vettvangi er mikilvægt að átta sig á af hverju þeir eru í rauninni að ráðast út í svona rekstur. Ef það er vegna ánægjunnar og aukatekna er slíkt í góðu lagi og reksturinn getur veitt mönnum ómælda ánægju. Með þennan drifhvata er hægt að tolla í handverkinu ævilangt en maður mun líklega aldrei græða umtalsvert á rekstrinum Ef menn hefja á hinn hefja bóginn reksturinn vegna þess að þeir þurfa að sjá fjölskyldunni fyrir farborða þá þarf að taka á málunum í fullri alvöru. Og hvað skyldi svo felast í þessari “fullri alvöru”?. Byrjaðu að lesa, það þarft ekki endilega háskólagráðu til að ná árangri í rekstri handverksfyrirtækis en á hinn bóginn þá er ekki nóg bara að kunna að þræða nál!

Það er ekki nauðsynlegt að hafa viðskiptalegan bakgrunn fyrir svona rekstur en ef maður býr ekki yfir slíku er þörf át að lesa sér eitthvað til um hlutina. Það getur því verið skynsamlegt að fara á bókasafnið og ná sér í viðskiptatímarit eða bækur og kynna sér framboð á námskeiðum um fyrirtækjarekstur. Einnig er skynsamlegt að leita ráða hjá stoðkerfinu þ.e. ráðunautunum, atvinnuþróunarfélögunum og ferðamálafulltrúunum en þessir aðilar geta hjálpað við gerð viðskiptaáætlana, aðstoðað við fjármögnun o.fl.

Viðburðaþjónusta sbr. hugmyndalista

Viðburðaþjónustuiðnaðurinn hefur vaxið gríðarlega mikið á liðnum árum enda virðist markaðurinn sífellt stækkandi og talið að um ábatasaman rekstur sé oft að ræða.

En hvað er viðburðarþjónusta? Þessi spurning felur reyndar í sér tvær spurningar þ.e. annarsvegar varðandi hverskonar viðburði er um að ræða og á hinn bóginn um hvernig þjónustu er að ræða. Almennt þá eru "viðburðir" í tengslum við eftirfarandi tilefni:

- Hátíðir (afmæli, brúðkaup, brúðkaupsafmæli)
- Menntun (ráðstefnur, útskriftir, fundir)
- Markaðssetning (vörukynningar, tískusýningar, stjórnmál o.þ.h.)
- Minningarathafnir (jarðarfarir, stórhátíðardagar o.þ.h.)

Upptalningin er náttúrulega ekki tæmandi en eins og dæmin benda á þá geta viðburðirnir verið af viðskiptalegum eða félagslegum toga.
Ef við beinum hinsvegar athyglinni að seinni spurningunni þ.e. varðandi þjónustuna þá eru skipuleggjendur viðburðarþjónustu að glíma við eftirfarandi hlekki í vörukeðjunni í einhverjum mæli (eitt eða fleira).

- Greining tækifæra
- Þróun viðburða
- Leita að staðsetningu
- Skipuleggja mat, skreytingar og skemmtiatriði
- Skipuleggja flutninga til og frá viðburðinum
- Senda boðskort til væntanlegra þáttakenda
- Undirbúa gistingu fyrir þáttakendur
- Samþætta störf starfsfólks
- Stjórnun á staðnum
- Meta hvernig til tókst

Staðsetning rekstrarins, umfang og tegund þeirra viðburða sem menn velja að sérhæfa sig í ræður hversu marga af þessum þáttum fengist er við.

Af hverju ræður fólk aðra til að gerast skipuleggjendur fyrir viðburði?
Svarið við þessari spurningu er einfalt, einstaklingunum finnst oft að þá skorti sérþekkingu og tíma til að skipuleggja viðburðina sjálfir. Þá getur verið hentugt að fá til aðstoðar utanaðkomandi skipuleggjendur sem draga þá athygli að viðburðinum sem þörf er á.
Hverjir gerast skipuleggjendur viðburða?
Skipuleggjendurnir eru oft fólk sem byrjar á einhverju sérstöku sviði viðburðaþjónustu. Þannig eru dæmi um að fólk sem hefur rekið veisluþjónustu færir út kvíarnar og tekst á við allan pakkann. Einnig eru mörg dæmi í nágrannalöndunum um að fólk hafi byrjað á að sjá um skipulag viðburða fyrir eitthvert ákveðið stórfyrirtæki en útvíkkar síðan starfsemina.

Sala beint frá búi til stofnana og skóla sbr. hugmyndalista

Oft er sem það gleymist að það eru til heimamarkaðir fyrir flest fyrirtæki og að þeir markaðir geti verið fyrirtækjunum mikilvægir. Þetta á einnig við um framleiðslu íslenskra bænda.

Einn af mörgum möguleikum bænda er að selja vörurnar sínar beint til stofnana og skóla í nærsamfélagi sínu. Hér eru hafðar í huga stofnanir eins og hjúkrunar- og dvalarheimili, skrifstofur sveitarfélags, grunn- og framhaldsskólar o.fl. Vörurnar sem gæti verið um að ræða eru kartöflur og grænmeti, unnar kjötvörur, fiskur, reyktur silungur og lax, egg o.m.fl. Með sölu beint frá býli til stofnunar verður kostnaður (og mengun) vegna flutninga og umbúða í lágmarki sem ætti að geta leitt til sigra-sigra aðstæðna þ.e. þegar báðir aðilar hagnast á framkvæmdinni.

Þegar bóndi selur beint til skóla mætti tengja slíka samninga ýmsum hliðarafurðum s.s. að nemendur færu í heimsókn á búið og fengju að sjá hvernig landbúnaðarvörur verða til o.fl. Jafnvel að þeir tækju þátt í grænmetissræktun o.þ.h.

Þyki áhugasömum bónda óþægilegt að vinna markaðsvinnuna og setjast við samningaborð með stjórnanda stofnunar eða skóla (návígið og tengsl fólks geta náttúrulega verið viðkvæm), þá getur hann leitað liðsinnis ráðunauta eða atvinnuþróunarfélags sem aðstoða við samningana (m.a. verðlag byggt á umfangi viðskipta, afhendingar- og greiðsluskilmálar o.fl).


Atvinnurekstur í nálægu þéttbýli sbr. hugmyndalista

Einn af mörgum möguleikum til fjölþættingar í íslenskum landbúnaði felst í að bændur taki sig til og hefji rekstur í nálægu þéttbýli. Þetta geta bændur gert einir og sjálfir, en einnig geta menn valið að dreifa áhættu og vinnuálagi með að standa fleiri saman að slíkum rekstri. Það fer eftir aðstæðum í hverju tilviki hvaða rekstur getur verið skynsamlegt að gangsetja (fer m.a. eftir íbúafjölda, hvað rekstur er þegar til staðar, eigin kunnáttu, getu og áhuga, o.s.frv). Meðal algengra tegunda fyrirtækja í þéttbýliskjörnum má nefna fataverslanir, sjoppur, blóma- og gjafavörubúðir, líkamsræktarstöðvar, ljósastofur, kaffihús, handverkshús o.fl. Til að hefja rekstur svona fyrirtækja getur verið nauðsynlegt að afla starfsleyfa, einnig að tilkynna reksturinn til ríkisskattjóra og eftir atvikum að stofna sérstakt einkahlutafélag um viðkomandi rekstur.

Ráðunautarnir og starfsmenn atvinnuþróunarfélaganna veita nánari upplýsingar og aðstoð og geta líka verið innan handar við val á hvernig rekstur væri skynsamlegt að gangsetja, fjármögnun o.fl. Það má einnig rifja upp að stundum er hægt að kaupa fyrirtæki í rekstri og flytja þau landshluta á milli, en þá borgar sig líklega ekki að greiða mikið fyrir viðskiptavild þjónustufyrirtækja – slíkt getur hinsvegar vel átt við varðandi framleiðslufyrirtæki.

Safnarekstur sbr. hugmyndalista

Á liðnum árum hefur umfang ferðaþjónustu stöðugt verið að aukast og það koma um 500.000 erlendir ferðamenn til landsins þessi misserin (2008). Hinn mikli straumur ferðafólks, innlendra og erlendra ferðamanna hefur orðið til þess að það hafa verið gangsett fjölmörg söfn á liðnum árum. Hér má m.a. nefna Vesturfarasetrið á Hofsósi, Galdrasafnið á Ströndum, Hvalasafnið á Húsavík, Tónlistarsafn á Tálknafirði, Hlunnindasafn á Reykhólum, Samgöngusafn í Skógum o.m.fl. Það eru líklega um 210 söfn (söfn, setur og sýningar) í rekstri hringinn í kringum landið á árinu 2005.

Afkoma safnareksturs lítur örugglega því alkunna lögmáli “að veldur hver er á heldur” en tekjur safnanna eru oftast einhver blanda af aðgöngueyri og styrkjum frá safnasjóði o.fl. sjóðum. Til viðmiðunar fyrir þá sem eru að velta fyrir sér að hefja safnarekstur þá er algengt að aðgöngumiðar inn á söfn og sýningar sé um 500 kr. fyrir fullorðinn. Fjölsóttustu söfnin í landinu eins og safnið í Skógum fá um 35.000-40.000 gesti á ári. Þá ber að hafa í huga að í mörgum þessara safna eru seldir einhverjir minjagripir og/eða veitingar sem getur aukið umsvifin enn frekar. Ferðamannafjöldi og möguleg umsvif safnareksturs ráðast náttúrulega af landfræðilegri staðsetningu, gæðum og ýmsum samkeppnisþáttum.

Ráðunautarnir, ferðamálafulltrúarnir og starfsmenn atvinnuþróunarfélaganna geta verið áhugasömum innan handar við gerð viðskiptaáætlana, markaðssetningu og fjármögnun safnareksturs.


Hestaferðir og hestaleigur (samanber hugmyndalista)

Fyrirtæki í þessum greinum eru af margvíslegu tagi. Fyrirtæki sem bjóða hesta með leiðsögn, bjóða oft einnig gistingu en það er þó langt í frá algilt. Hestaferðir geta verið frá einhverjum klst. og upp í nokkurra daga ferðir. Algengt er hjá þeim fyrirtækjum sem bjóða lengri ferðirnar að fararstjórarnir séu í sjálfboðavinnu þ.e. hestaunnendur í hópi ættingja og vina rekstraraðila.

Þeir sem eru að velta fyrir sér að hefja rekstur á hestaferðum geta notað upplýsingar frá handbók ferðamálaráðs eða á heimasíðum samkeppnisaðila við að meta mögulegt umfang svona rekstrar (fjöldi þáttakenda og verðlag). Auk upplýsinga frá fyrirtækjum í greininni getur verið skynsamlegt að leita aðstoðar ráðunauta og/eða starfsmanna atvinnuþróunarfélaga sem geta aðstoðað við gerð viðskiptaáætlana og markaðsáætlana og geta veitt upplýsingar um hvaða leyfi og tryggingar þarf til rekstrarins o.fl (það þarf m.a. leifi frá Umhverfisstofnun til að hefja rekstur hestaferðafyrirtækis).


Ferðaþjónusta, bændagisting og veitingar sbr. hugmyndalista

Fjölmargir íslenskir bændur hafa á síðustu árum yfirgefið hefðbundinn búskap og hafa ráðist í rekstur bændagistingar. Þjónustan samanstendur oftast af framboði ákveðins fjölda herbergja (rúmma), ýmist með eða án snyrtiaðstöðu. Jafnfram bjóða bændurnir í mörgum tilvikum uppá veitingar s.s. morgunverð og eru jafnvel með vínveitingaleyfi og kvöldverð. Það gildir hér sem víðar að best búnu staðirnir sem bjóða herbergi með baði eru með dýrustu þjónustuna en þeir sem bjóða svefnpokapláss eru ódýrastir. Sá sem ætlar að hefja rekstur gistiþjónustu þarf að ákveða hvaða hlutum markaðarins hann ætlar að sinna og jafnframt þarf hann að skoða vandlega hvaða breytinga á húsnæði, eða nýbygginga, er þörf á vegna gistiherbergja, veitingaaðstöðu o.s.frv. Jafnframt er skynsamlegt að skoða vel þau verð sem eru í gangi varðandi gistingu og veitingar en almenna tilhneigingin hefur verið sú að kröfur ferðafólks eru vaxandi og því hafa bændur í auknum mæli verið að bjóða vandaðri gistingu enda er umfang af slíku meira en ella. Við ákvarðanatökuna þarf líka að taka tillit til staðsetningar á landinu og kynna sér það nýtingarhlutfall sem búast má við í viðkomandi landshluta. Nýtingin fer auk staðsetningar líka nokkuð eftir stærð fyrirtækjanna en með þessum orðum eru hafðir í huga samkeppnisyfirburði þeira sem geta tekið við heilum hópum af ferðafólki (rútum). Til viðmiðunar má benda á að oft heirast nefndar tölur milli 15%…30% nýting á ársgrundvelli - háð stað o.fl. (sjá www.ferdamalarad.is).

Ein sérstök tegund bændagistingar er framboð á smáhýsum. Við val á stærð og gerð þessara smáhýsa þarf að hafa í huga stofnverð húsanna en einnig hvaða markhópi á að sinna. Ef markhópurinn er útlendingar sem koma og gista eina til þrjár nætur er líklega skynsamlegt að hafa húsin sem minnst (og ódýrust) en ef það eru íslenskar barnafjölskyldur sem ætla að dvelja í viku, þurfa húsin líklega að vera stærri.
Bændur geta náttúrulega hagað markaðssetningu bændagistingar á margann hátt en líklega er algengast að bændur séu innan vébanda Ferðaþjónustu bænda sem sér þá um markaðssetninguna og um bókanir erlendra gesta í einhverjum mæli en einnig gæti bóndi með sumarhús gert fasta samninga við verkalýðsfélag o.m.fl.

Fyrir þá sem hyggjast hefja bændagistingu getur með tilliti til ofagreinds verið skynsamlegt að ræða við ferðaþjónustubændur í bransanum því réttar ákvarðanir skipta miklu máli í þessari atvinnugrein sem öðrum. Einnig skal minnt á þjónustu Ferðaþjónustu bænda, ráðunauta, atvinnuþróunarfélaga og ferðamálafulltrúa sem geta veitt fjölbreyttar upplýsingar um ferðaþjónustu, aðstoðað við gerð viðskiptaáætlana og hjálpað við fjármögnun.


Golfvellir sbr. hugmyndalista

Golf er einn af vinsælustu afþreyingarmöguleikunum í nútímanum. Þannig má nefna að það eru um 13.000 aðilar innan vébanda GSÍ (golfsamband íslands) en einnig má benda á að samkvæmt könnun Gallup þá fara yfir 30.000 íslendingar oftar en 5 sinnum í golf á ári. Þá er einnig mikill fjöldi erlendra ferðamanna sem stundar golf.
Fjöldi golfvalla hringinn í kringum landið var 54 á árinu 2004 samkvæmt handbók ferðamálaráðs og hefur verið fjölgandi síðustu árin.

Kostnaður bænda við að koma sér upp golfvelli er mjög mismunandi eftir landgæðum og jarðvegi auk þess er mismikið lagt í sjálfan hönnunina. Hönnun golfvalla er reyndar einn af mikilvægustu þáttunum og getur verið mjög dýr. Áhugasamir eru hvattir til að ræða við þá bændur sem hafa þegar ráðist í að koma sér upp golfvelli og/eða ráðunauta eða starfsmenn atvinnuþróunarfélaga.

Fjarnám sbr. hugmyndalista

Búseta á landsbyggðinni er ekki lengur þröskuldur varðandi nám því flest nám má stunda gegnum fjarnám núorðið. Þegar menn afla sér mentunnar opnast nýjir atvinnumöguleikar og menn gætu í kjölfarið stofnað til margvíslegs fyrirtækjareksturs, ráðist í fjarvinnslu eða aukið atvinnumöguleika sína innan nærsvæðisins.
Íslenskir námsmenn í fjarnámi eiga náttúrulega kost á námslánum hjá Lánasjóði íslenskra námsmanna eins og aðrir námsmenn en það bændafólk sem sækir styttri námskeið o.þ.h. getur hinsvegar sótt um styrki hjá starfsmenntasjóði Bændasamtaka Íslands.
Símenntunarmiðstöðvarnar kringum landið og endurmenntunardeild Landbúnaðarháskólans á Hvanneyri veita upplýsingar um ýmiss námskeið og fjarnám. Einnig veita þessir aðilar (ásamt ráðunautum) nánari upplýsingar um styrktarmöguleika til náms.